Türkiye Muhasebe Standardı 7 (TMS 7), işletmelerin belirli bir dönemdeki nakit ve nakit benzeri değerlerindeki değişimi açıklayan nakit akış tablosunun hazırlanma esaslarını düzenlemektedir. Bu makale; söz konusu tablonun dolaylı yöntemle hazırlanmasını, dikkat edilmesi gereken kritik noktaları ve SPK şirketlerinde sık karşılaşılan hataları adım adım ele almaktadır.
TMS 7'nin Temel Çerçevesi
TMS 7, Uluslararası Muhasebe Standardı IAS 7 ile büyük ölçüde örtüşmekte olup Türkiye'de Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayımlanmıştır. Standart üç temel faaliyet kategorisini tanımlar:
- İşletme Faaliyetleri: İşletmenin esas gelir getirici faaliyetlerinden kaynaklanan nakit akışları.
- Yatırım Faaliyetleri: Uzun vadeli varlıkların edinimi ve elden çıkarılmasına ilişkin nakit akışları.
- Finansman Faaliyetleri: Özkaynak ve borçlanma yapısındaki değişimler.
Dolaylı Yöntemin Mantığı ve Doğrudan Yöntemden Farkı
TMS 7, işletme faaliyetlerinin sunumunda hem doğrudan hem de dolaylı yönteme izin vermektedir; ancak dolaylı yöntem uygulamada çok daha yaygın kullanılmaktadır.
Dolaylı Yöntem
Net kâr/zarardan başlanır, nakit dışı kalemleri ve işletme sermayesi değişimleri düzeltilir. Veri kaynağı olarak gelir tablosu ve bilanço karşılaştırması kullanılır.
Doğrudan Yöntem
Müşterilerden tahsilat, tedarikçilere ödeme gibi brüt nakit girdi/çıktıları doğrudan listelenir. Daha şeffaf ancak hazırlanması daha zordur; KGK teşvik etmektedir.
Dolaylı Yöntemle Hazırlama: Adım Adım
1. Adım: Net Kâr/Zarardan Başlayın
Tablonun işletme faaliyetleri bölümü, dönem net kâr veya zararıyla başlar. Vergi sonrası kâr esas alınır.
2. Adım: Nakit Dışı Kalemleri Ekleyin/Çıkarın
Gelir tablosunda yer alan ancak nakit hareketi yaratmayan kalemlerin tamamı düzeltilmelidir:
- Eklenecekler: Amortisman ve itfa payları, değer düşüklüğü karşılıkları, alacak karşılıkları, ertelenmiş vergi gideri, kambiyo zararları (yatırım/finansman faaliyeti niteliğinde olanlar)
- Çıkarılacaklar: Ertelenmiş vergi geliri, menkul kıymet değer artışları, varlık satış kârları (yatırım faaliyetinde raporlanır)
3. Adım: İşletme Sermayesi Değişimlerini Düzeltin
Dönem başı ve dönem sonu bilançolarındaki işletme sermayesi kalemlerinin değişimi hesaplanır:
| Kalem | Artış Etkisi | Azalış Etkisi |
|---|---|---|
| Ticari Alacaklar | Nakit çıkışı (eksi) | Nakit girişi (artı) |
| Stoklar | Nakit çıkışı (eksi) | Nakit girişi (artı) |
| Diğer Dönen Varlıklar | Nakit çıkışı (eksi) | Nakit girişi (artı) |
| Ticari Borçlar | Nakit girişi (artı) | Nakit çıkışı (eksi) |
| Diğer Kısa Vadeli Yükümlülükler | Nakit girişi (artı) | Nakit çıkışı (eksi) |
4. Adım: Yatırım Faaliyetlerini Sınıflandırın
Maddi ve maddi olmayan duran varlıkların alım ve satımları, iştirak yatırımları ve bağlı ortaklık edinimlerine ilişkin nakit hareketleri bu bölümde raporlanır. Önemli nokta: Varlık satışından elde edilen nakit, gerçekleşen kâr/zarar ne olursa olsun brüt tutarıyla gösterilir.
5. Adım: Finansman Faaliyetlerini Sınıflandırın
Kredi kullanımı ve geri ödemeleri, sermaye artırımından sağlanan nakit, temettü ödemeleri ve finansal kiralama anapara ödemeleri (TFRS 16 uyarınca) bu bölümde yer alır.
SPK Şirketlerinde Sık Karşılaşılan Hatalar
- Faiz ve temettülerin yanlış sınıflandırılması: TMS 7, faiz ödemelerinin işletme veya finansman faaliyetlerinde, alınan temettünün ise işletme veya yatırım faaliyetlerinde raporlanmasına izin vermektedir. Seçilen yöntem dipnotta açıklanmalı ve tutarlı biçimde uygulanmalıdır.
- Kambiyo farklarının net gösterimi: Yabancı para cinsinden nakit ve nakit benzerleri üzerindeki kur farkı etkisi, ayrı bir satır olarak gösterilmelidir.
- TFRS 16 etkisinin ihmal edilmesi: 2019 sonrasında kiracı konumundaki şirketler için anapara geri ödemesini finansman faaliyetine, faiz ödemesini ise seçilen politikaya göre işletme veya finansman faaliyetine taşımak gerekmektedir.
- Nakit benzerlerin hatalı tanımlanması: Vadeli mevduatlar, orijinal vadesi 3 ayı aşıyorsa nakit benzeri değil, yatırım faaliyeti kapsamında değerlendirilmelidir.
Dipnot Gereklilikleri
TMS 7 kapsamında açıklanması zorunlu başlıca dipnot unsurları şunlardır:
- Dönem sonu nakit ve nakit benzeri değerlerin bilançodaki kalemlerle mutabakatı
- Nakit akışı yaratmayan önemli yatırım ve finansman işlemleri (örn. finansal kiralama yoluyla edinim)
- İştirakler ve bağlı ortaklıklar üzerindeki kontrol kaybı/elde etmesi durumunda tablo etkileri
- Grubun kullanımına kapalı nakit ve nakit benzerleri (örn. mahkeme tarafından bloke edilen tutarlar)
Uygulama İpucu
Dolaylı yöntem hazırlarken kullanabileceğiniz pratik kontrol noktası: Dönem başı nakit + işletme faaliyetleri + yatırım faaliyetleri + finansman faaliyetleri + kur farkı etkisi = dönem sonu nakit. Bu denklemin sağlanmaması, bir sınıflandırma hatasına işaret eder.
Sonuç
Nakit akış tablosu, bilanço ve gelir tablosunun doğrudan gösteremediği gerçek para hareketini ortaya koyarak işletmenin likidite durumuna ilişkin kritik bilgiler sunar. TMS 7'nin dolaylı yöntemi doğru uygulamak; yalnızca bir raporlama zorunluluğunu yerine getirmek değil, aynı zamanda işletme yöneticilerine ve yatırımcılara güvenilir bir karar destek aracı sunmak anlamına gelmektedir.
14 yıldır BİST şirketleri ve banka finansal raporlaması alanında çalışan Demirtaş, Promium'un TFRS içerik direktörlüğünü yürütmektedir.