Muhasebe ve Finans Terimleri Sözlüğü

TFRS, VUK ve TTK çerçevesinde temel muhasebe, finansal raporlama ve vergi terimlerinin kapsamlı açıklamaları.

Aktif (Varlık): Geçmiş olaylar sonucunda işletmenin kontrolünde olan ve gelecekte ekonomik yarar sağlaması beklenen kaynak. TFRS çerçevesinde varlığın muhasebeleştirilebilmesi için ilgili ekonomik faydanın işletmeye akmasının muhtemel olması ve maliyetinin güvenilir biçimde ölçülebilmesi gerekir.
Amortizman: Maddi duran varlıkların ekonomik ömürleri boyunca maliyetinin sistematik biçimde gider yazılması işlemi. TMS 16 kapsamında doğrusal, azalan bakiyeler ve üretim miktarı yöntemleri kullanılabilir. VUK'ta ise normal ve hızlandırılmış amortisman yöntemleri uygulanır.
Analitik Prosedürler: Denetimde, finansal bilgilerin beklenen değerlerle (diğer dönemler, bütçe, sektör ortalamaları) karşılaştırılarak olağandışı farklılıkların tespitine yönelik değerlendirmeler. BDS 520 kapsamında ele alınır; hem planlama hem de sonuç aşamasında kullanılır.
ArGe İndirimi: 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında nitelikli ArGe merkezlerinde yapılan harcamaların yüzde yüzünün kurumlar vergisi matrahından indirilebilmesi imkânı.

Bilanço (Finansal Durum Tablosu): Belirli bir tarihteki varlıkları, yükümlülükleri ve öz kaynakları özetleyen temel finansal tablo. TFRS çerçevesinde "finansal durum tablosu" adıyla anılır. Temel denklem: Varlıklar = Yükümlülükler + Öz Kaynaklar.
Bağımsız Denetim: Finansal tabloların, geçerli finansal raporlama çerçevesine (TFRS veya THP) uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığını KGK listeli denetçilerin bağımsız olarak incelemeleri. BDS standartlarına göre yürütülür.
BDDK: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. Türk bankacılık sektörünü düzenleyen ve denetleyen kamu kurumu. Kredi riski, likidite oranları ve sermaye yeterlilik standartlarını belirler.

Dönem Kârı (Vergi Öncesi): Gelir tablosunda vergi gideri hesaplanmadan önceki kâr kalemi. TFRS çerçevesinde "sürdürülen faaliyetlerden vergi öncesi kâr" olarak sunulur. Finansal analiz oranlarının önemli bir bölümü bu kalem üzerinden hesaplanır.
Duran Varlıklar: Bir yılı aşan kullanım ömrüne sahip maddi ve maddi olmayan varlıklar. Maddi duran varlıklar (bina, makine, araç), maddi olmayan duran varlıklar (patent, marka, yazılım) ve finansal duran varlıkları kapsar.
Değer Düşüklüğü (TMS 36): Bir varlığın geri kazanılabilir tutarının defter değerinin altına düşmesi durumunda değer düşüklüğü kaybının gelir tablosuna yansıtılması. Geri kazanılabilir tutar, kullanım değeri ile net satış fiyatından yüksek olanıdır.

Ertelenmiş Vergi: TMS 12 kapsamında muhasebe kârı ile vergi matrahı arasındaki geçici farklar nedeniyle ileriki dönemlerde ödenecek veya geri kazanılacak vergi tutarlarının muhasebeleştirilmesi. Ertelenmiş vergi varlığı veya yükümlülüğü olarak bilançoda yer alır.
EBITDA: Faiz, Vergi, Amortisman ve İtfa Payı Öncesi Kâr. İşletmenin esas faaliyetlerinden ürettiği nakit potansiyelini, finansman yapısı ve vergi etkisinden arındırılmış biçimde ölçen gösterge. Şirket değerlemesinde EV/EBITDA çarpanının hesaplanmasında kullanılır.

Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM / ABC): Genel üretim giderlerinin ürün veya hizmetlere, faaliyetlerin tükettiği kaynaklar ve ürünlerin tükettiği faaliyetler üzerinden dağıtıldığı ileri maliyet muhasebesi sistemi. Geleneksel hacim bazlı dağıtımdan daha doğru birim maliyet verir.
Finansal Kaldıraç: İşletmenin toplam varlıklarını öz kaynaklara oranla borçla finanslama derecesi. Yüksek kaldıraç kârlılığı artırabilir ancak finansal risk de yükselir. Borç/Öz Kaynak, Borç/Aktif ve Faiz Karşılama Oranı kaldıraç analizinde kullanılan temel rasyolardır.
FIFO (İlk Giren İlk Çıkar): Stok maliyet akış yöntemi. İlk satın alınan stokların önce satıldığı varsayımına dayanır. Enflasyonist ortamlarda FIFO, düşük stok maliyeti ve yüksek dönem kârı üretir; VUK kapsamında kullanılabilir. TFRS kapsamında LIFO yöntemi kabul edilmez.

Gerçeğe Uygun Değer (Fair Value): TFRS 13 kapsamında, bir varlığın satışında elde edilecek veya bir yükümlülüğün devredilmesinde ödenecek fiyatı ifade eder. Piyasadaki katılımcılar arasında düzenliyolmaşule oluştuğu varsayılan fiyat olmakla birlikte aktif piyasa yoksa değerleme teknikleri kullanılır.
Goodwill (Şerefiye): İşletme birleşmelerinde ödenen bedelin edinilen net varlıkların gerçeğe uygun değerini aşan kısmı. TFRS 3 kapsamında hesaplanır; yıllık değer düşüklüğü testine (TMS 36) tabidir ve itfa edilmez.
KGK: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. Türkiye'de muhasebe standartlarını (TMS/TFRS) ve denetim standartlarını (BDS) yayımlayan, bağımsız denetçileri listeleyen kamu otoritesi.

TFRS (Türkiye Finansal Raporlama Standartları): KGK tarafından uluslararası IFRS'yi esas alarak Türkçeye uyarlanmış finansal raporlama standartları. Finansal tablo hazırlanmasında esas alınan temel çerçeve; özellikle SPK kapsamındaki ve bağımsız denetime tabi büyük şirketler tarafından uygulanır.
Transfer Fiyatlandırması: Bağlantılı kuruluşlar (ana-bağlı şirket, iş ortaklıkları) arasındaki mal, hizmet, finansman ve gayri maddi varlık transferlerinin belirlenmesinde kullanılan fiyatlandırma politikası. KVK 13. maddesi emsallere uygunluk ilkesini esas alır.
VUK (Vergi Usul Kanunu): Türkiye'de muhasebe kayıtları, defter tutma, belge düzeni ve vergi tarhiyat prosedürlerini düzenleyen temel kanun. Amortisman oranları, stok değerleme yöntemleri ve değerleme ölçütleri VUK kapsamında belirlenir.

Terimler Sözlüğü